Darowizna od wielu lat pozostaje jedną z najczęściej stosowanych form przekazywania majątku w Polsce. Rodzice przekazują mieszkanie dzieciom, a dziadkowie przepisują działkę wnukom. Niestety, życie potrafi pisać nieprzewidywalne scenariusze. Sytuacja finansowa darczyńcy może się pogorszyć albo obdarowany przestaje interesować się losem osoby, od której otrzymał majątek. Pojawia się wówczas pytanie, czy można cofnąć darowiznę, nawet po dziesięciu latach?
Czym jest darowizna w świetle prawa?
W pierwszej kolejności warto wyjaśnić, czy właściwie jest darowizna. To rodzaj umowy cywilnoprawnej, na mocy której darczyńca zobowiązuje się do świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Innymi słowy, przekazuje on jakiś składnik swojego majątku, na przykład nieruchomość, innej osobie, nie żądając w zamian zapłaty. Osoba otrzymująca darowiznę nie musi więc ponosić żadnych kosztów.
Co ważne, w przypadku przekazania wartościowych składników majątku, jak nieruchomość, umowa taka musi przybrać formę aktu notarialnego. Mówi o tym. art 890 Kodeksu cywilnego. Jest to wymóg formalny, który zabezpiecza nie tylko obdarowanego, ale też darczyńcę. Po wykonaniu darowizny przechodzi ona na obdarowanego.
Czy można cofnąć darowiznę po 10 latach?
W większości przypadków darowizna ma charakter trwały. Oznacza to, że po jej dokonaniu dany składnik majątku będzie już należał do obdarowanego. Istnieją jednak pewne wyjątki od tej zasady. W niektórych przypadkach bowiem możliwe jest cofnięcie darowizny.
Jak możemy przeczytać w art. 898 Kodeksu cywilnego:
- 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.
Co istotne, darowiznę można cofnąć nawet po wielu latach. Kluczowe znaczenie mają tutaj powody, dla których darowizna ma zostać cofnięta. Jeśli obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności, jest to podstawa do odwołania darowizny – nawet po dziesięciu latach.
Jaki jest termin na odwołanie darowizny?
Jeśli chodzi o termin na odwołanie umowy darowizny, darczyńca ma na to rok, licząc od momentu, w którym dowiedział się on o niewdzięczności obdarowanego. Może zatem okazać się, że moment ten nastąpi nawet dziesięć lat po dokonaniu darowizny. Upływ czasu nie ma tutaj zatem znaczenia, o ile darczyńca poweźmie stosowne kroki krótko po uzyskaniu informacji na temat rażącej niewdzięczności ze strony osoby, która otrzymała składnik jego majątku w formie darowizny.
Z jakich powodów można cofnąć darowiznę?
Wiele osób ma wątpliwości związane z tym, co może być argumentem przemawiającym za odwołaniem umowy darowizny. Oczywiście nie może to być drobne nieporozumienie czy bezpodstawna zmiana zdania darczyńcy. Ważne jest, aby istniały możliwe do uargumentowania przesłanki, które nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że odwołanie darowizny jest najlepszym rozwiązaniem.
Rażąca niewdzięczność obdarowanego
Najczęściej przywoływaną podstawą do odwołania darowizny wykonalnej jest rażąca niewdzięczność obdarowanego. Co to oznacza w praktyce? Najczęściej są to sytuacje związane na przykład z brakiem opieki nad osobą starszą, która miała być sprawowana w zamian za darowiznę czy z różnego typu zachowaniami, które są moralnie naganne. Przemoc fizyczna, psychiczna czy działania godzące w godność darczyńcy to niektóre z zachowań, które mogą stać się podstawą do cofnięcia umowy darowizny. Co ważne, obowiązek udowodnienia rażącej niewdzięczności spoczywa na darczyńcy. Warto wówczas skorzystać z porady prawnej w Gdańsku.
Niedostatek darczyńcy
Prawo pozwala na odwołanie darowizny niewykonalnej, jeśli po zawarciu umowy sytuacja majątkowa darczyńcy znacząco się pogorszyła. A zatem, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w kłopoty finansowe, może zmienić decyzję. Przykładem może być utrata pracy, poważna choroba lub konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia. W takich okolicznościach wykonanie darowizny mogłoby zadziałać na szkodę darczyńcy, dlatego też możliwe jest cofnięcie darowizny niewykonanej.
Jak przebiega zwrot darowizny po 10 latach?
Procedura zwrotu darowizny po dziesięciu latach jest złożona i składa się z kilku etapów. Osoby, które chcą zdecydować się na taki krok, powinny w pierwszej kolejności skonsultować się z prawnikiem, który przeanalizuje całą sytuację i określi optymalny sposób działania. Stwierdzi on także, czy rzeczywiście można mówić o rażącej niewdzięczności. Może to ułatwić cały proces cofnięcia i zwrotu darowizny.
Pierwszym krokiem jest złożenie pisemnego oświadczenia o odwołaniu darowizny. Dokument ten powinien jasno wskazywać powód odwołania darowizny oraz okoliczności uzasadniające decyzję darczyńcy.
Jeżeli obdarowany nie zgadza się na zwrot majątku, sprawa może trafić do sądu cywilnego. Wówczas sąd ocenia okoliczności przekazania darowizny, zachowanie obdarowanego czy inne kwestie, związane ze sprawą.
Dopiero prawomocny wyrok sądu może zobowiązać obdarowanego do zwrotu przekazanego majątku lub jego równowartości. Zwrot odbywa się w formie aktu notarialnego. Nie ma jednak wątpliwości, że takie postępowanie może zająć wiele czasu i wiązać się z dużym obciążeniem emocjonalnym dla stron konfliktu. To jeszcze jeden argument przemawiający za tym, że warto zdecydować się na skorzystanie z pomocy prawnej.
Czy można cofnąć darowiznę nieruchomości?
W wielu przypadkach darowizna dotyczy wartościowych składników majątku, jak nieruchomości. W takich sytuacjach odwołanie umowy darowizny może okazać się szczególnie skomplikowane, choć oczywiście jest ono możliwe. Na ogół konieczne jest przeprowadzenie postępowania sądowego, a także dokonanie zmian w księdze wieczystej.
Jeżeli sąd uzna zasadność odwołania darowizny, obdarowany zobowiązany jest do przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Czasami jednak zwrot w naturze nie jest możliwy. Wtedy sąd może zasądzić odpowiednie odszkodowanie.
Po jakim czasie nie można cofnąć darowizny?
Kluczowe znaczenie ma wspomniany wcześniej rok na odwołanie darowizny, co związane jest z rażącą niewdzięcznością obdarowanego. Jeśli darczyńca nie zareaguje w ciągu roku od uzyskania informacji na temat niewdzięcznego zachowania, traci prawo do cofnięcia darowizny z tej przyczyny. Data zawarcia umowy darowizny nie ma tutaj znaczenia.
Istnieje również inna sytuacja wyłączająca możliwość odwołania darowizny. Dotyczy ona przypadku, gdy darczyńca przebaczył obdarowanemu. Przebaczenie oznacza świadome wybaczenie niewłaściwego zachowania i skutecznie zamyka drogę do późniejszego cofnięcia darowizny.
Jakie są skutki cofnięcia darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego?
Skutki odwołania umowy darowizny mogą być bardzo poważne zarówno dla darczyńcy, jak i obdarowanego. Właśnie dlatego przed podjęciem decyzji należy zastanowić się nad jej ewentualnymi konsekwencjami.
Najważniejszy jest tutaj obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny. Jeśli zwrot w naturze nie jest możliwy, obdarowany może zostać zobowiązany do zapłaty równowartości darowizny. Może to być duże obciążenie finansowe, którego spłata może zająć wiele czasu. W przypadku nieruchomości cofnięcie darowizny oznacza konieczność ponownego przeniesienia własności oraz aktualizacji wpisów w księdze wieczystej.
Czy można cofnąć darowiznę po 10 latach – podsumowanie
Odpowiedź na pytanie czy można cofnąć darowiznę po 10 latach nie jest jednoznaczna. Polskie prawo dopuszcza taką możliwość, ale tylko w określonych okolicznościach. Kluczowe znaczenie mają powody cofnięcia darowizny oraz moment, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego.
Przede wszystkim jednak warto mieć świadomość, że darowizna nie jest jedynym sposobem na przekazanie majątku innym osobom. Mowa tu między innymi o takich rozwiązaniach, jak umowa dożywocia czy sporządzenie testamentu, które pozwala na zachowanie pełnej kontroli nad majątkiem do końca życia. W każdym przypadku warto porozmawiać z prawnikiem, który skaże wszystkie wady i zalety dostępnych rozwiązań i pomoże w wyborze tego, które będzie najbardziej optymalne w danej sytuacji.
Najczęściej zadawane pytania o cofnięcie darowizny po 10 latach
Darowizna jest rozwiązaniem, które cieszy się w Polsce dużą popularnością. W związku z tym postanowiliśmy przygotować odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.
Czy można unieważnić akt notarialny darowizny?
Tak, akt notarialny darowizny można unieważnić, ale tylko w określonych sytuacjach przewidzianych przez prawo. Najczęściej dotyczy to przypadków, gdy umowa została zawarta pod wpływem błędu, groźby, podstępu lub gdy jedna ze stron nie miała zdolności do czynności prawnych.
Kiedy występuje rażąca niewdzięczność obdarowanego?
Rażąca niewdzięczność obdarowanego występuje wtedy, gdy jego zachowanie wobec darczyńcy jest szczególnie naganne i narusza podstawowe zasady współżycia społecznego. Może to obejmować między innymi przemoc fizyczną lub psychiczną, poważne znieważenie darczyńcy, uporczywe konflikty, rażące naruszenie obowiązków rodzinnych, jak porzucenie schorowanego rodzica czy odmowę pomocy w sytuacji choroby lub trudnej sytuacji życiowej.
Ile kosztuje cofnięcie darowizny?
Koszt sprawy o cofnięcie darowizny zależy przede wszystkim od wartości przedmiotu darowizny. Opłata sądowa w sprawach cywilnych wynosi zazwyczaj 5% wartości sporu. Jeśli darowizna dotyczy nieruchomości o dużej wartości, opłata może być stosunkowo wysoka. Dodatkowo należy uwzględnić koszty pełnomocnika, opinii biegłych oraz ewentualnych opłat notarialnych.
Jak bronić się przed odwołaniem darowizny?
Osoba obdarowana może bronić się przed odwołaniem darowizny, wykazując przed sądem, że nie doszło do rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy. Istotne jest przedstawienie dowodów potwierdzających prawidłowe relacje, pomoc udzielaną darczyńcy lub brak zarzucanych zachowań. Skuteczną obroną może być również udowodnienie, że darczyńca przebaczył wcześniejsze konflikty albo że od momentu zdarzenia upłynął ustawowy termin na odwołanie darowizny. W takich przypadkach sąd może oddalić roszczenie o zwrot darowizny.
Źródło:
https://arslege.pl/forma-umowy-darowizny/k9/a6413/
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-898