Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza może być dobrym sposobem na zabezpieczenie się przed długami zmarłego. Warto jednak dowiedzieć się, czym jest spis inwentarza, na czym polega wykaz inwentarza i jaka jest między nimi różnica. Ma to bowiem duży wpływ na przebieg nieruchomości przy przejęciu spadku.
Co to jest spis inwentarza i co musi zawierać?
Spis inwentarza to dokument urzędowy sporządzany w celu szczegółowego wykazania składników majątku oraz zobowiązań osoby zmarłej. Najczęściej jest wymagany w postępowaniu spadkowym, a także w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej czy likwidacji majątku. Spis ten powinien być rzetelny, dokładny i zgodny ze stanem faktycznym. Sporządza go komornik po zapoznaniu się ze stanem spadku, co ma istotne przełożenie na odpowiedzialność za długi spadkowe. Sporządzenie spisu inwentarza jest odpłatne.
Zgodnie z art. 6388 Kodeksu postępowania cywilnego:
- 1. W spisie inwentarza komornik zamieszcza przedmioty należące do spadku i przedmioty zapisów windykacyjnych, z zaznaczeniem wartości każdego z tych przedmiotów, oraz długi spadkowe ze wskazaniem wysokości każdego z nich.
- 2. Wartość przedmiotów należących do spadku i przedmiotów zapisów windykacyjnych komornik ustala według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a wysokość długów spadkowych – według stanu z chwili otwarcia spadku.
- 3. Komornik z urzędu ustala i zamieszcza w spisie inwentarza przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe.
- 4. W spisie inwentarza komornik wykazuje też wartość stanu czynnego spadku z uwzględnieniem wartości rzeczy i praw spornych.
Przy sporządzeniu spisu inwentarza należy pamiętać, że w dokumencie muszą znaleźć się:
- szczegółowy wykaz wszystkich składników majątku (np. nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne, papiery wartościowe),
- określenie wartości poszczególnych składników majątku według stanu i cen z dnia sporządzenia spisu,
- wykaz długów i zobowiązań, jakie ciążą na majątku.
Niezbędne są również dane osobowe spadkodawcy oraz podpis osoby, która przygotowała taki dokument.
Czym jest wykaz inwentarza i z czego się składa?
Wykaz inwentarza to dokument sporządzany przez spadkobiercę, który przyjął spadek z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Jego głównym celem jest przedstawienie stanu majątku spadkowego oraz długów, jakie na nim ciążą, w celu ograniczenia odpowiedzialności tylko do wysokości odziedziczonego majątku.
Jeśli chodzi o sporządzenie spisu inwentarza, zawsze robi to komornik lub notariusz. Z kolei wykaz inwentarza może być przygotowany samodzielnie przez spadkobiercę na specjalnym urzędowym formularzu. Dokument ten przygotowywany jest według ustalonego wzoru, który jest dostępny w internecie. Można go pobrać ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 10311 Kodeksu postępowania cywilnego:
- 3. W wykazie inwentarza z należytą starannością ujawnia się przedmioty należące do spadku oraz przedmioty zapisów windykacyjnych, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a także długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku.
Wykaz inwentarza składa się z dwóch części, jakimi są aktywa spadkowe i pasywa spadkowe. Aktywa to wszystkie składniki majątku należące do spadku, takie jak:
- nieruchomości,
- pojazdy,
- środki pieniężne,
- udziały w spółkach,
- rzeczy ruchome o wartości kolekcjonerskiej lub użytkowej.
Z kolei pasywa to:
- długi spadkowe,
- zobowiązania wobec wierzycieli,
- koszty pogrzebu.
Pasywa obejmują też inne roszczenia, które muszą zostać ujęte, aby określić odpowiedzialność za zadłużenie. Ma to bardzo duże znaczenie w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Czym różnią się spis inwentarza i wykaz inwentarza?
Wiele osób wychodzi z założenia, że sporządzenie spisu inwentarza i wykazu inwentarza to niemal to samo. Okazuje się jednak, że istnieją pomiędzy nimi istotne różnice – nie tylko jeśli chodzi o to, kto przygotowuje dany wykaz.
Spis inwentarza bowiem może być sporządzony wyłącznie przez komornika sądowego w ramach wykonania postanowienia sądu lub wniosku zainteresowanej osoby. Ma on charakter urzędowy i jest bardziej sformalizowany. Obejmuje dokładne oszacowanie majątku i długów spadkowych według stanu i cen z dnia otwarcia spadku.
Natomiast wykaz inwentarza sporządza samodzielnie spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Wykaz ten wypełnia się na urzędowym formularzu i można go złożyć bez konieczności angażowania komornika. Ma on uproszczoną formę i służy do ochrony spadkobiercy przed odpowiedzialnością za długi przekraczające wartość majątku spadkowego.
Różnicą pomiędzy spisem a wykazem inwentarza jest także to, że w przypadku wykazu formalności trwają znacznie krócej. Warto więc wziąć to pod uwagę w sytuacji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeśli chodzi o wykaz inwentarza i brak majątku, sytuację taką warto skonsultować z prawnikiem. Może bowiem okazać się, że prostszym rozwiązaniem będzie odrzucenie spadku.
Kiedy sporządzić spis inwentarza, a kiedy wykaz inwentarza?
Nie oznacza to jednak, że wykaz inwentarza będzie najlepszym wyborem w każdym przypadku. Sytuacja spadkobiercy oraz stan majątku mają tutaj kluczowe znaczenie, a każda sytuacja powinna być rozpatrywana w sposób indywidualny. W razie wątpliwości warto porozmawiać z prawnikiem, który doradzi, co wybrać – spis inwentarza czy wykaz inwentarza. Pomoże on również w przygotowaniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Na ogół przyjmuje się, że wykaz inwentarza warto sporządzić wtedy, gdy sytuacja majątkowa zmarłego jest stosunkowo prosta, a spadkobierca ma dostęp do informacji o składnikach majątku i długach. Wystarczy wypełnić urzędowy formularz i złożyć go w sądzie lub u notariusza.
Z kolei sporządzenie spisu inwentarza sprawdzi się w bardziej skomplikowanych przypadkach, na przykład, gdy majątek spadkowy jest duży, rozproszony lub istnieją trudności w ustaleniu jego pełnego zakresu. Zdarzają się sytuacje, gdy do ujawnienia przedmiotu należącego do zmarłego dochodzi dopiero po pewnym czasie – także jeśli chodzi o długi. Może to być podstawą do stworzenia uzupełniającego spisu inwentarza. Dokument ten to również lepsze rozwiązanie w sytuacjach spornych – na przykład wtedy, gdy istnieje ryzyko zatajenia majątku lub gdy pojawia się konflikt pomiędzy spadkobiercami.
Najczęstsze pytania o spis i wykaz inwentarza
Kwestia wyboru sporządzeniem spisu inwentarza i wykazu inwentarza budzi wiele wątpliwości wśród spadkobierców. Właśnie dlatego postanowiliśmy przygotować odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z tymi dokumentami.
Czym różni się spis inwentarza od wykazu?
Spis inwentarza sporządza komornik na zlecenie sądu i ma formę urzędową, natomiast wykaz inwentarza przygotowuje samodzielnie spadkobierca na specjalnym formularzu – jest to rozwiązanie prostsze i mniej kosztowne.
Czy wykaz inwentarza jest obowiązkowy?
Nie, wykaz inwentarza nie jest obowiązkowy, ale warto go sporządzić po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, aby ograniczyć odpowiedzialność za długi spadkowe. Dokument może stanowić istotną ochronę dla spadkobiercy.
Przed czym może chronić spis inwentarza?
Spis inwentarza chroni spadkobiercę przed odpowiedzialnością za długi spadkowe przekraczające wartość odziedziczonego majątku. Dokument stanowi dowód zakresu masy spadkowej. Sporządzenie spisu inwentarza stosuje się w sytuacji, gdy istnieją wątpliwości co do składników majątku zmarłego i jego zadłużenia.
Odziedziczyłeś spadek i chcesz jak najlepiej zabezpieczyć się przed długami zmarłego, dlatego zależy Ci na przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza? Nie wiesz jednak, co wybrać – sporządzenie spisu inwentarza przez komornika czy samodzielne określenie składu spadku i stworzenie wykazu inwentarza? Porozmawiaj z doświadczonym prawnikiem specjalizującym się w sprawach spadkowych w Gdańsku i dowiedz się, co będzie dla Ciebie najkorzystniejsze.